و زمانى كه تنها لفظ مشبّه در كلام ذكر شود و مشبّه‌به حذف گردد و با ذكركردن يكى از لوازم مشبه‌به به آن اشاره شود ( اين ذكر لازم مشبّه‌به « تخييل » ناميده مىشود ) پس استعارهء مكنيه يا بالكناية است مانند سخن او : و إذا المنيّة أنشبت أظفارها * الفيت كلّ تميمة لا تنفع و هنگامى كه مرگ چنگ‌هايش را [ در پيكرت ] بياويزد مىيابى كه هيچ‌كدام از مهره‌ها [ كه براى دفع چشم‌زخم مىآويزند ] سود نمىبخشد . « 1 » گفتنى است : شاعر « اظفار » را از ويژگىهاى حيوان درنده گرفته است در حالى كه آنچه حيوانات درنده دارند چنگ و چنگال است نه ناخن ، و اين واژهء ناخن براى انسان كاربرد دارد . پس اين شعر ناشايست مىنمايد ، چون به جاى واژهء « مخالب » يعنى چنگالها از واژهء « اظفار » استفاده شده است . و اين كاستىها براى اين است كه ما از فرهنگ برين ، درس‌آموز و صحيح اهل البيت عليهم السّلام فاصله داريم ؛ و گرنه به جاى اين شعر نااستوار ، سخن حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام را مىآورديم كه فرمود : « فكان قد علقتكم مخالب المنيّة » « 2 » گويا چنگالهاى مرگ به شما درآويخته است . فقد شبّه المنيّة ، بالسّبع بجامع الإغتيال فى كلّ و استعار السّبع للّمنيّة و حذفه و رمز اليه بشىء من لوازمه و هو الأظفار على طريق الإستعارة المكنيّة الأصلية و قرينتها لفظة « أظفار » . ثمّ أخذ الوهم فى تصوير المنيّة بصورة السّبع فاخترع لها مثل صورة الأظفار ثم

--> - استعاره آورده شده است . و اين استعاره در آن آنقدر زياد شده است به گونه‌اى كه جارى مجراى حقيقت گرديده است . و گفته مىشود : آن اثر زيانى كه انسان را هنگام گرسنگى و ترس فرا مىگيرد به لباس تشبيه شده است و جامع و وجه‌شبه آنها اين است كه هردو فراگيرنده است . و اسم مشبّه‌به ( لباس ) براى مشبّه‌به شيوهء استعاره تصريحيه استعاره آورده شده است . و روش اجراى استعارهء دوم اين است كه گفته شود : آن اثر زيانى كه در هنگام گرسنگى و ترس انسان را فرا مىگيرد به مزهء تلخ و گلوگير تشبيه شده است . و جامع و وجه‌شبه در هردو ناخوشايندى و ناگوارى است . و لفظ مشبّه‌به براى مشبّه استعاره آورده شده است ، سپس آن لفظ حذف گرديده و يكى از لوازم آن يعنى « اذاقه » براى مشبّه اثبات شده است . و روش اجراى استعارهء سوم اين است كه گفته شود : « اذاقه » خيالى به « اذاقه » تحقق يافته تشبيه شده است و « اذاقه » تحقق يافته براى « اذاقه » خيالى به شيوهء استعارهء تخييليه بنابر مذهب سكاكى آورده شده است . ( 1 ) - اين شعر از هذلى است . ( 2 ) - نهج البلاغهء فيض الاسلام ، خطبهء 85